س در صورت موافقت مجتهدَين در رأى ، تعيين احدهما ، لازم است يا نه ؟ ج تعيين لازم نيست « 1 » عدول از حىّ به حىّ س عدول از مجتهد حىّ به حىّ ، جايز است يا نه ؟ ج جايز است ، ولى احوط ترك عدول است مگر به اعلم « 2 » عمل بدون تقليد س عمل جاهلِ قاصر را ، بيان فرماييد . ج جاهل قاصِر ، عملى كه كرده است ، مثل نماز و صحيح دانسته است و قربةً إلى الله به جا آورده ، اگر عملش با رأى مجتهد حىّ اعلم « 3 » كه در زمان عمل ، مكلَّف به

--> « 1 » در حكم به صحّت عمل فعلًا ؛ امّا حرمت عدولِ از هر يك و جواز بقا به فتواى هر يك بعد از موت ، پس مورد تأمّل است ، چنان كه گذشت . « 2 » اين احتياط در غير وقائع متعدّدهء غير مرتبطه ، ترك نشود . و مانند اعلميّت است اورعيّت على الأظهر . « 3 » يا احد المتساويين در علم و ساير صفات لازمه ، و همچنين است حال در مقصّر در مسأله آتيه ، لكن جاهل قاصر ، به مورد قصور ، مكلَّف نبوده ؛ و در مثل وجوب قضا ، متَّبع ، فتواى مقلَّد بعد از تمكّن است . و در مقصّر اگر موافق با رأى اعلم يا مقلَّدِ حال العمل بوده ، پس اظهر ، تحقّق تقليد است ، اگر چه اسنادى كه طريقيّت دارد براى امتثال نبوده [ است ] . و همچنين در صورت مخالفت ، اگر موافق با رأى مقلَّدِ بعدى باشد ، به نحوى كه به فتواى أو ، اعاده يا قضا نداشته باشد ، مىتواند استناد به آن نمايد در نفى اعاده و قضا ؛ و همچنين [ است در صورت ] ، تشخيص مكلَّف ، موافقت با واقع را ، يا عدم لزوم اعاده و قضا را به اجتهاد خودش . و امّا در صورت شك در موافقت و عدمش ، پس با عدم محفوظيّتِ صورت عمل ، مىتواند حكم به صحّت اعمال گذشته نمايد .